Hoe betrouwbaar is ons geheugen?

Stel je bent getuige van een aanrijding tussen twee auto’s. Je hebt goed kunnen zien wat er gebeurde en bent waardevol als ooggetuige. Is jouw verklaring dan betrouwbaar? In principe wel. Toch is hetgeen jij hebt gezien niet de enige factor die van belang is voor hetgeen je je herinnert. Jouw herinneringen worden niet alleen gevormd door de feiten. Je geheugen is manipuleerbaar. Hoe gaat dit in z’n werk?

Een van de manieren om het geheugen te beïnvloeden is door het stellen van suggestieve vragen. Het is niet voor niets dat er bij misdrijven ‘in het belang van het onderzoek’ vaak weinig informatie gegeven wordt door de recherche. Wanneer zij vroegtijdig meer informatie zouden vrijgeven, is het voor eventuele getuigen steeds moeilijker om te bepalen wat zij werkelijk gezien hebben. Het geheugen is niet zo betrouwbaar als je wel zou willen. Ik zal hier een sprekend voorbeeld van geven.

Een groep mensen kreeg een video te zien van een verkeersongeval waarbij twee auto’s betrokken waren. Het filmpje duurde ongeveer 3 minuten en na afloop werden er vragen gesteld over de beelden.  Deze vragen echter varieerden van niet suggestief tot zeer suggestief. De groep mensen werd onderverdeeld in zes subgroepen. Iedere subgroep (op één na) kreeg een andere vraag over de geschatte snelheid van de voertuigen. Hieronder zie je de formulering van de vragen.

Subgroep 1 - Hoe snel reden de auto’s toen zij contact met elkaar maakten?
Subgroep 2 - Hoe snel reden de auto’s toen zij elkaar raakten?
Subgroep 3 - Hoe snel reden de auto’s toen zij tegen elkaar stootten?
Subgroep 4 - Hoe snel reden de auto’s toen zij op elkaar botsten?
Subgroep 5 - Hoe snel reden de auto’s toen zij tegen elkaar smakten?
Subgroep 6 – Kreeg geen vraag over de snelheid

Vervolgens werd gekeken wat de gemiddelde geschatte snelheid was in de verschillende subgroepen. De uitkomst hiervan toonde aan dat de manier waarop de vraag gesteld werd, invloed had op de geschatte snelheid van de voertuigen. Hieronder zie je de resultaten.

Subgroep 1 – ‘contact met elkaar maakten’ – gem. geschatte snelheid 48 km/u
Subgroep 2 – ‘elkaar raakten’ – gem. geschatte snelheid 51 km/u
Subgroep 3 – ‘tegen elkaar stootten’ – gem. geschatte snelheid 57 km/u
Subgroep 4 – ‘op elkaar botsten’ – gem. geschatte snelheid 59 km/u
Subgroep 5 – ‘tegen elkaar smakten’ – gem. geschatte snelheid 62 km/u

Het geheugen van mensen bleek behoorlijk beïnvloedbaar te zijn. De gemiddelde snelheid van de voertuigen steeg met 14 km/u bij de meest suggestieve vraag. De ooggetuigen beoordeelden hetgeen ze gezien hadden op een totaal andere manier wanneer de vraag die ze kregen steeds minder neutraal werd.

Maar dit was nog niet alles. Een aantal weken later werden de deelnemers wederom ondervraagd. Ditmaal met de vraag of zij tijdens het ongeval ook gebroken glas hadden gezien.

Deze vraag werd door 12% van de groep (subgroep 6) die geen vraag had gehad over de snelheid bevestigend beantwoord. Van de subgroep die de vraag ‘elkaar raakten’ hadden gehad, beweerde 14 % gebroken glas te hebben gezien. Dit percentage steeg naar 32% in de subgroep ‘tegen elkaar smakten’. De suggestieve vraag had ertoe geleid dat bijna drie keer zoveel mensen meenden dat zij gebroken glas hadden gezien. Echter, in het filmpje kwam geen gebroken glas voor. Het geheugen had zijn eigen beelden gemaakt. Beelden die niet overeen kwamen met de werkelijkheid.

Dus, de volgende keer dat je hoort dat er in het belang van een het onderzoek geen verdere mededelingen gedaan kunnen worden, weet dan dat het onder andere gaat om het beschermen van het geheugen van de getuigen.

We gaan de tijd van verkiezingen in. Campagnes zullen weer in alle hevigheid losbarsten. In vurige debatten maken politici elkaar het moeilijk. Let eens op hoe politici suggesties gebruiken om de beeldvorming van andere politieke partijen te beïnvloeden. Wat willen ze dat jij je herinnert wanneer je in het stemhokje staat? De inhoud van de politieke programma’s of wellicht iets heel anders….

Een van de manieren om je geheugen betrouwbaarder te maken is door alert te zijn op suggestieve vragen of andere vormen van beeldvorming. Door je er bewust van te worden dat een vraag of opmerking gekleurd is, kun je ervoor waken dat ook jouw herinnering gekleurd wordt. Is dit makkelijk? Nee, helemaal niet. Het gebeurt namelijk doorlopend.