Ego, wat moet je ermee?

Wanneer je jezelf duurzaam wilt ontwikkelen, is het vergroten van je persoonlijk bewustzijn belangrijk. Wanneer je je bewust bent van jezelf, heb je meer zicht op je onbewuste processen. Hierdoor wordt het maken van bewuste keuzes makkelijker. Het gaat hierbij om regie. Wie of wat bepaalt wat jij doet of ervaart in een bepaalde situatie? Is dat jouw ‘bewuste ik' of zijn dat de onbewuste patronen die je doorgaans al een leven lang met je meedraagt?

Houden of weggeven?
Het ego speelt binnen het proces van bewustwording een belangrijke rol. Maar wat is je ego eigenlijk? Moet je er nu juist vanaf, of is het de kunst om het ego te laten groeien? ‘Ego' is een begrip dat op uiteenlopende manieren wordt uitgelegd. Soms lijken deze interpretaties lijnrecht tegenover elkaar te staan. Dit maakt het niet makkelijker om het ego op waarde te schatten en de juiste plek binnen jouw ontwikkeling te geven. Vanwege de centrale rol van het ego, is het belangrijk dat je het ego goed leert kennen. Laten we eens kijken wat het ego is, waar je het voor nodig hebt en hoe het jou kan helpen en belemmeren om het leven te leiden dat je wilt.

Een groot Ego.
Een ‘groot ego' wordt meestal niet als benijdenswaardig gezien. Er kleeft een negatieve klank aan dit begrip. We bespeuren het doorgaans dan ook bij een ander en niet bij onszelf. Een ‘groot ego' duidt in dit geval veelal op een houding waarin een ander zich groter voordoet dan hij zich voelt. Meestal gaat dit ten koste van personen in zijn omgeving. Iemand met een groot ego wordt door velen ervaren als ‘arrogant', ‘nietsontziend' of als iemand met een makkelijk te krenken trots. Deze arrogantie wordt meestal ingezet om andere personen op afstand te houden of te domineren. In dit soort gevallen dient een ‘groot ego' als masker om de eigen kwetsbaarheid verborgen te houden. De term ‘groot ego' wordt in dit voorbeeld gebruikt om een onwerkelijk, opgeblazen ‘zelf' te tonen aan de buitenwereld. Toch is het niet wat een ‘groot ego' werkelijk betekent. Laten we dus eens wat zaken op een rijtje te zetten.

Wat is je ego.
De term ‘ego' is afkomstig uit het Grieks en het Latijn en betekent ‘ik'. In het Latijn ontwikkelde ‘ego' zich tot ‘eyo' en hieraan ontleent het Spaans zijn ‘yo' en het Frans zijn ‘je'. In alle gevallen gaat het hierbij om het persoonlijk voornaamwoord ‘ik'.

In de psychologie staat de term ‘ego' voor het bewuste ‘ik'. Freud noemde dit deel ‘ich' of ‘ego'. Deze term is later door vele overgenomen en speelt in de het hedendaagse spraakgebruik nog steeds een rol. Het ego is het deel van de psyche waar je ‘ik' tegen zegt. Het is wat je denkt dat je bent. Hierdoor is het ego een belangrijk deel van de psyche. Het ego maakt het namelijk mogelijk om onszelf te onderscheiden en te verbinden met de rest van de wereld. Doordat er een ‘ik' is, is er automatisch ook een ‘ander'. Het ego vormt hiermee de brug tussen onze binnen- en buitenwereld. Hierdoor wordt het mogelijk om hetgeen jij van binnen beleeft aan de wereld te laten zien. Evenals andersom, de buitenwereld kan via het ego invloed uitoefen op jouw innerlijk.

Het is belangrijk je te beseffen dat dit bewuste ‘ik' toch onbewust aangestuurd kan worden. Het ego staat voor wat je denkt dat je bent. Zeker wanneer het beeld van jezelf extreem negatieve of positieve vormen aanneemt, kan dit een verwoestend effect hebben op jezelf. Zo kun je denken dat je slachtoffer, minderwaardig, onaantrekkelijk of onvoldoende bent. Het tegenovergestelde kan ook. Je denkt dat je beter bent dan een ander, perfect bent of alles weet. In alle voorbeelden is sprake van een onvolledig bewustzijn.

Soms gaan de dingen vanzelf
Hoe meer zicht je hebt op je onbewuste aansturingen, hoe beter je in staat bent om bewuste keuzes te maken. Een goed ontwikkeld bewustzijn zorgt ervoor dat jij de regie voert. Bij een onderontwikkeld bewustzijn zwaaien jouw onbewuste patronen de scepter. Hierdoor is het moeilijk om bewuste keuzes te maken. Zo kun je bijvoorbeeld niet kiezen op welke manier je jouw kwaliteiten toepast. Je hebt het gevoel dat je niet de dingen doet die je zou willen doen. Gedrag van anderen leidt bij jou tot terugkerende ongewenste reacties. De brug die jouw ego in dat geval bouwt, is fragiel. Desondanks lijkt het alsof je niet anders kunt. Meestal zul je hierbij de overtuiging hebben dat hetgeen jij doet, in eerste instantie wordt veroorzaakt door het gedrag van een ander. Als hij niet .... dan zou ik niet ..... hoeven te doen/zijn. Hiermee is een vicieuze cirkel ontstaan die alleen doorbroken kan worden door bewustwording. Het is immers je bewustzijn dat je in staat stelt keuzes te maken.

Verkeerstoren
De rol van het ego kun je vergelijken met die van een verkeerstoren op een vliegveld. Deze verkeerstoren heeft in alle richtingen uitzicht nodig om het luchtverkeer in goede banen te kunnen leiden. Dit uitzicht kun je vergelijken met het bewustzijn. Alle vliegtuigen die komen en gaan worden gezien vanuit de verkeerstoren. Hierdoor kan het luchtverkeer zonder ongelukken geregeld worden. Wanneer er veel zicht is vanuit de verkeerstoren, is er sprake van een groot bewustzijn. In zo'n geval spreek je van een groot, sterk of bewust ego.

Het tegenovergestelde hiervan is een klein, zwak of onbewust ego. Stel je hierbij dezelfde verkeerstoren voor, maar nu met een aantal afgeplakte ramen. Het onderontwikkeld bewustzijn of het kleine ego, ziet niet alle vliegtuigen naderen of vertrekken en kan hier niet goed op reageren. De onzichtbaar naderende vliegtuigen zijn vergelijkbaar met gebeurtenissen die ons vanuit de buitenwereld tegemoet treden. De onzichtbaar vertrekkende vliegtuigen staan voor onze reacties hierop. Doordat we met onze deels afgeplakte verkeerstoren niet alle vliegtuigen zien gaan en komen, kunnen zij ongehinderd en onbedoeld voor chaos en brokken zorgen.

Voorbeeld:
Jan heeft moeite met autoriteit. Wanneer zijn leidinggevende opmerkingen maakt over Jans werk, kan dit bij Jan de nodige verontwaardiging opleveren. Het zijn hierbij niet zozeer de opmerkingen die het probleem zijn, maar de wijze waarop deze bij Jan binnenkomen. De onbewuste delen die bij Jan geraakt worden, vallen buiten het zicht van Jans ego. Hij vertoont een reactie van verzet, terugtrekken of een combinatie hiervan. Deze reactie is niet het resultaat van Jans wil of keuze, maar hij kan eenvoudig niet anders. Het gaat als vanzelf. Hoe dan ook, in de beleving van Jan ligt het aan zijn leidinggevende en niet aan hem. Wanneer Jan hierover een collega spreekt met een vergelijkbaar onbewust patroon, zal deze het roerend met Jan eens zijn. Jan denkt nu dat zijn interpretatie van de werkelijkheid klopt. Op die manier ontstaat er een waarheid. De leidinggevende van Jan deugt niet...!

Er gebeurt ongeveer het volgende. Jans leidinggevende (de buitenwereld) maakt een opmerking. Jan heeft vanuit een klein ego geen zicht op de werkelijke inhoud van deze boodschap. De opmerking is als een vliegtuig dat vanuit de verkeerstoren onzichtbaar is. Ergens in het onbewuste van Jan wordt hierdoor iets geraakt dat niet geraakt wil worden. Jan ervaart de opmerking hierdoor als kritiek en waarschijnlijk als een persoonlijke afwijzing. Het ego van Jan heeft geen zicht op dit proces. De ramen van de verkeerstoren zijn in deze specifieke richting immers afgeplakt. Hierdoor kan het ego niet kiezen hoe het de opmerking wil ervaren. Als reactie op de opmerking vertoont Jan vervolgens gedrag waarvan hij zich niet of nauwelijks bewust is. Dit is een onzichtbaar vertrekkend vliegtuig. Ook hier ontbreekt zicht van het ego. Het gedrag komt niet voort uit een keuze, maar uit een impuls. De brug die Jan hier met de buitenwereld bouwt, is gammel. Jan kan in zijn gedrag niet beschikken over zijn kwaliteiten, maar het is de onbewuste impuls die aan het langste eind trekt. Het gedrag van Jan kan vervolgens bij anderen opnieuw op onbewust niveau binnenkomen. Hierdoor ontstaat wederom een onbewuste reactie. Dit patroon kan zich eindeloos herhalen, zonder dat een van de betrokken (kleine) ego's een constructieve brug kan bouwen. Een brug die het overbrengen van werkelijke kwaliteiten wel mogelijk maakt.

‘As it is in heaven'
In de film ‘As it is in heaven' wordt er op een prachtige wijze een metafoor vertoond van het groeiende ego. In de film zie je dat Gabriëlla zich langzaam bewust wordt van haar werkelijke kwaliteiten. Aanvankelijk gelooft zij zelf niet dat ze in staat is een solo te zingen. Als kijker twijfel je allang niet meer aan haar kwaliteiten als zangeres. Zijzelf ziet het echter totaal anders. Angst voor haar gewelddadige man heeft haar tot nu toe weerhouden haar werkelijke kwaliteiten te benutten. Gabriëlla ziet zichzelf in het begin van de film als weerloos slachtoffer. Pas wanneer zij zich bewust wordt van haar andere mogelijkheden, kan zij deze slachtofferrol langzaam een andere plaats geven. Het ego groeit en ze gaat andere keuzes maken. Hierdoor bouwt zij een nieuwe brug naar de buitenwereld. Een brug waarover haar kwaliteiten de wereld betreden. Tijdens een concert zingt zij een prachtig lied dat wereldwijd miljoenen mensen heeft geraakt. Is het verrassend dat zo velen hiervan onder de indruk waren? Ik denk van niet. Mensen kunnen diep geraakt worden wanneer een ander zijn kwaliteiten aan de buitenwereld toont. Zij herkennen hierin enerzijds de oneindige kwaliteiten in zichzelf en anderzijds hun eigen belemmering om deze kwaliteiten te kunnen benutten.