De tranen van Lena

Voor iedereen die niet gelooft in netwerken: het verhaal achter onze ontmoeting met Kay Pollak, de schrijver en regisseur van 'As it is in heaven' laat zien dat netwerken effectief kan zijn. Ben ik een fan van dergelijke ontmoetingen? Nou..., ja en nee. Een goed gesprek met interesse voor de mens, daar ben ik voor te porren. Echter het in hoog tempo uitdelen van visitekaartjes als impliciete afronding van een inhoudsloze conversatie, doet mij hartstochtelijk verlangen naar de thuisreis.

Juli 2008, een regenachtige donderdagmiddag. Telefoon...., of ik wilde komen naar een netwerkbijeenkomst want er waren wat weinig deelnemers? Een klein uurtje later reed ik op de A9, op weg naar een klein groepje mensen in een mooi landhuis, onwetend van het feit dat juist deze bijeenkomst mij in contact zou brengen met Kay Pollak. Iets wat mij de jaren daarvoor niet gelukt was, werd me op een presenteerblaadje aangedragen. Serendipiteit, zo noem je dat. Iets waardevols vinden terwijl je er niet op rekent. Die grijs troosteloze middag heeft ervoor gezorgd dat ons seminar ´As it is in heaven´ echt uniek is geworden.

Hoewel interessant, zal ik je de details van de voorbereidende gesprekken besparen. Het ging gebeuren, dat telde, de rest.... bijzaak. Zo vertrokken we per vliegtuig naar Kay Pollak. Een spannende ontmoeting, althans voor mij. Zou hij mijn tweejarige studie van de film herkennen en omarmen? Of was al mij werk voor niets geweest, niets dan een fantasierijke zinsbegoocheling die zich had afgespeeld in mijn hoofd? Had ik zijn werkelijkheid geweld aangedaan door mijn psychisch-mythologische interpretatie? Zou hij mij aanhoren met het zure fatsoen van een kunstenaar die door de dames en heren kunstanalytici de vermeende betekenis van zijn eigen werk door de strot geduwd kreeg? Het was erop of eronder.

"Ik hoor stemmen", klonk het vanuit het trapportaal. Hoewel wij al meerdere malen geklopt en geroepen hadden, was er geen antwoord gekomen vanachter de half geopende deur van zijn appartement. Lopend met een paar treden tegelijk verscheen een grote, fysiek sterke en breed lachende man in het trapgat achter ons. "Ik was nog even fruit halen", zei hij terwijl hij een korte knik maakte naar de papieren zak die hij in zijn armen hield.

Binnen aangekomen nam hij weinig tijd voor de nodige plichtplegingen. "Dit is de reden waarom ik de film gemaakt heb", zei hij terwijl op een citaat wees dat met merkstift in de bovenhoek van een muur gekalkt was. De muren in het appartement maakte een gehavende indruk door een grote hoeveelheid knipsels en foto's en talloze vergeelde stukjes plakband als stille getuigen van een veelvoud aan artikelen die daar waarschijnlijk ooit gehangen hadden. "Verhalen zijn er niet zomaar, ze zijn belangrijk voor ons mensen, net als ademhalen".

We namen plaats aan tafel en Kay stalde het fruit voor ons uit. "Tast toe". En zonder op onze reactie te wachten pakte hij een pruim en wreef hem over zijn mouw. "Dit is mijn schetsboek. Jullie zitten er midden in. Hier heb ik de film geschreven".

En zo staken we van wal. Een gesprek dat wat aarzelend op gang kwam. De vragen die ik stelde leken hem te verassen. "Dit soort dingen vertel ik eigenlijk nooit aan iemand. Het zijn de geheimen van de kok." Toch nam de interesse in mijn analyse van de film langzaam maar zeker de overhand. Het gesprek dat begon als een vraag-en-antwoord-spel, werd steeds meer een dialoog. Als een docent die er genoegen in schept om zijn leerling zelf de antwoorden te laten formuleren, wierp hij de vragen die ik stelde zo nu en dan terug. "Wat denk jij dat ik ermee bedoeld heb?", zei hij dan met een lach. "Ik ben niet de enige die hier vanmiddag het werk doet."

Zo praatte we over mijn analyse van de film en de symbolen die hij in het verhaal verwerkt had. TV's met mannen die met elkaar martial arts beoefenden, dominees, het lied van Gabriëlla en de vraag of Daniël nu dood gaat of niet. Ook deze vraag wierp hij terug. "Hij moet wel", zei ik. "Hij kan niet blijven leven als hij de muziek wil maken die de harten van mensen zal openen". Zijn ogen glinsterden bevestigend.

Tenslotte bespraken we Lena en kon ik de vraag stellen die me gedurende twee jaar de nodige hoofdpijn bezorgd had. "Waarom komt Lena huilend in beeld?" Het idee dat de tranen van Lena haar gebroken hart symboliseerden ging er bij mij al heel lang niet meer in. Gaandeweg mijn studie had ik dit idee opgegeven. Het zou teleurstellend geweest zijn wanneer een film die zo geniaal in elkaar zat een dergelijk triviaal thema te bedde zou brengen. Maar wat dan wel? Wat was het verdriet van Lena? Ik kon er niet achter komen. En juist met die informatie sloten we de middag af. Mooier had het niet gekund.

De tranen van Lena vormen ook bij het seminar 'As it is in heaven' het sluitstuk, en dus zal ik hun werkelijke betekenis hier nog niet onthullen. Wellicht zijn het de tranen die velen van ons zo nu en dan voelen en de drijvende kracht zijn achter het alledaagse wonder dat we leven noemen.

Eric Minten